ТҰРҒЫН ҮЙГЕ ҚОЛ СҰҒЫЛМАУШЫЛЫҚ — АЗАМАТ ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ КЕПІЛІ

Тұрғын үй — адамның күнделікті өмір сүретін кеңістігі ғана емес, оның жеке қауіпсіздігі, отбасының тыныштығы және тұрақты өмір сүруінің маңызды негізі. Адамның өз үйінде өзін қауіпсіз сезінуі, жеке кеңістігінің қорғалуы және баспанасына қатысты құқықтарының сақталуы құқықтық мемлекеттің негізгі көрсеткіштерінің бірі саналады.

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының 28-бабы тұрғын үйге қол сұғылмаушылық қағидатын бекітеді. Осы бапқа сәйкес, сот шешімінсіз тұрғын үйден айыруға және тұрғын үйден шығарып жіберуге жол берілмейді. Тұрғын үйге кіру, оны қарап-тексеру және тінту заңда белгіленген жағдайлар мен тәртіпке сәйкес жүзеге асырылуға тиіс.

Бұл норманың негізгі мәні — азаматтың баспанасы заңмен қорғалатынын және тұрғын үйге қатысты әрекеттер белгіленген құқықтық рәсімдерге бағынатынын көрсету. Яғни тұрғын үйге қатысты кез келген мәселе заң талаптарын сақтай отырып шешілуі қажет.

Тұрғын үйге қол сұғылмаушылық нені білдіреді?

Біріншіден, адамның жеке кеңістігі қорғалады. Тұрғын үйге кіру немесе оны тексеру кезінде заңда көзделген негіздер мен рәсімдер сақталуы керек. Бұл талап азаматтардың құқықтарын негізсіз шектеуге жол бермеуге бағытталған.

Екіншіден, тұрғын үйден айыру немесе шығарып жіберу мәселесі сот шешімімен байланысты. Бұл тұрғын үйге қатысты дауларды шешуде заңдылық пен тиісті рәсімнің маңызын көрсетеді.

Үшіншіден, Конституция тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды қолдау мәселесіне де назар аударады. 28-баптың екінші тармағында мемлекет азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз етуге жағдай жасайтыны, ал заңда көрсетілген санаттарға жататын мұқтаж азаматтарға тұрғын үй белгіленген нормаларға сәйкес берілетіні жазылған.

Бұл ретте Конституциядағы норма тұрғын үйдің әр азаматқа автоматты түрде немесе бірден берілетінін білдірмейді. Нақты қолдау түрлері, талаптар, кезек тәртібі және тұрғын үй алу негіздері қолданыстағы заңнамаға сәйкес айқындалады.

Ұлытау облысы үшін бұл тақырыптың маңызы қандай?

Ұлытау облысында тұрғын үй мәселесі қалалар мен ауылдық елді мекендердің дамуымен, еңбек ресурстарының қозғалысымен және әлеуметтік инфрақұрылыммен тығыз байланысты. Жезқазған мен Сәтбаев сияқты қалаларда өндірістік және әлеуметтік салаларда еңбек ететін азаматтар үшін қолжетімді тұрғын үй мәселесі маңызды болса, аудандық және ауылдық елді мекендерде баспанамен қамтамасыз ету мамандарды тартуға және тұрақтандыруға ықпал етуі мүмкін.

Мәселен, ауылдық жерге жұмысқа орналасқан жас маман үшін тұрғын үй мәселесінің шешілуі оның сол елді мекенде тұрақтап қалуына әсер ететін факторлардың бірі. Сол сияқты жас отбасы үшін баспананың болуы балалардың білім алуына, медициналық қызметтерге қолжетімділікке және отбасының әлеуметтік тұрақтылығына ықпал етеді.

Дегенмен өңірдегі тұрғын үй жағдайына қатысты нақты қорытынды жасау үшін берілген тұрғын үй саны, пайдалануға берілген нысандар, кезекте тұрған азаматтар және тұрғын үй бағдарламалары бойынша ресми статистика қажет. Мұндай деректер тұрғын үй саясатының нәтижесін бағалауға мүмкіндік береді.

Құқықтық сауаттылық — тұрғын үй қауіпсіздігінің маңызды бөлігі

Азаматтар тұрғын үйге қатысты мәмілелер жасағанда құжаттарды мұқият тексеруге, жалдау немесе сатып алу шарттарын жазбаша рәсімдеуге және туындаған дауларды заңда белгіленген тәртіппен шешуге мән бергені жөн.

Егер тұрғын үйге қатысты құқық бұзылды деп есептелсе, мәселенің сипатына қарай заңгерлік кеңес алуға, уәкілетті органдарға немесе сотқа жүгінуге болады. Әрбір жағдай жеке қаралып, құқықтық бағалау нақты мән-жайлар мен қолданыстағы заңнама негізінде беріледі.

Конституцияның 28-бабы тұрғын үйдің азамат өміріндегі маңызын құқықтық деңгейде бекітеді. Оның іс жүзінде жүзеге асуы заң талаптарының сақталуына, тұрғын үй саясатының тиімділігіне және азаматтардың өз құқықтарын білуіне байланысты.